Home
Nieuwstadt
Beeldbepalende elementen

Moordkruis
Woning Cremerstraat 21
Landhuis Close
Station Nieuwstadt




Wachtpost Hamers in Nieuwstadt

De oudsten onder ons herinneren zich de tijd van spoorwegwachtershuisjes, zogenaamde "wachtposten", bij de spoorwegovergangen voor het straatverkeer. In Nieuwstadt hadden we naast de nog aanwezige overwegen van de Limbrichterstraat en in het Neerveld (van Neerveldsweg naar Topskoulweg) indertijd ook nog de overwegen van de Funkelweideweg naar de Kampweg, van de Elseneweg naar Aan de Bogen en Op de Munnik (van de Trichterweg naar Industrieterrein Sittard Noord) [op deze webpagina benoemen we de straten met de huidige straatnamen zodat de plaatsen voor iedereen duidelijk zijn].  De beveiliging van deze overwegen werd verzorgd door overwegwachters die verbleven en veelal ook woonden in de genoemde wachtposten.
De wachtpost bij de overweg tussen Kampweg en Funkelweideweg werd officieel aangeduid als Wachtpost 30 op het spoorwegtraject Roermond-Maastricht en werd in Nieuwstadt veelal aangeduid als "de Wachtpost van Hamers". Deze naam was afgeleid van de bewoners van de wachtpost, de familie Hamers. De Heemkunde Vereniging Nieuwstadt heeft in haar fotoarchief de onderstaande foto van bedoelde wachtpost.

   

Ook al laat deze foto kwalitatief te wensen over, het Wachtpostnummer 30 is duidelijk zichtbaar op de gevel van het pand. De vóór het gebouw staande personen zijn (van links naar rechts) Mientje Hamers (geboren in 1922), een nog onbekend jongetje, Mia Hamers (geb. 1925), Lei van Thoor (geb. 1925), Leentje Hamers (geb. 1924) en Sjang Ubachs (geb. 1926). De drie gezusters Hamers zijn dochters uit het gezin Hamers-Houben, kleindochters van het echtpaar Hamers-Meuwissen en achterkleindochters van Jacobus Hamers en Wilhelmina Baldus.

Uit het bewoningsonderzoek van Nieuwstadt weten we dat de in Berg en Terblijt geboren Jacobus Hamers (de overgrootvader van de meisjes Hamers) al voor zijn in dienst treding bij de spoorwegen spoorlegger was geweest en nog voor de in gebruik neming van de spoorlijn Venlo-Maastricht (op 21 november 1865) bij de spoorwegen in dienst was getreden als ploegbaas op het traject Maastricht-Venlo {volgens het Personeelsregister van de Spoorwegen}. In het jaar 1865 kwam hij met zijn gezin vanuit Roermond naar Nieuwstadt en werd baanwachter. Zelfs al op 3 november 1865 was Wilhelmina Baldus door de spoorwegen benoemd als spoorwegwachteres op Wachtpost 30 van het traject Maastricht-Susteren. Ook na het overlijden van haar man Jacobus Hamers (31-7-1880) en tijdens haar huwelijk met (de metselaar en landbouwer) Jan Hubert Arets bleef zij als spoorwegwachteres wonen in Wachtpost 30. Zij werd op 1 juni 1902 op haar eigen verzoek ontslagen met toekenning van pensioen en zou daarvan slechts kort kunnen profiteren daar zij al op 30 juni 1902 overleed. Haar weduwnaar vinden we in de bijna 9 jaren die hem nog resteerden terug in Sittard-Ophoven (bij zijn stiefzoon Frans Hamers) en in Nieuwstadt aan de Susterderpoort, op de Haverterweg en in de Millenerstraat.
Van Wilhelmina's tien kinderen waren er al zeven overleden en was alleen zoon Frans (de grootvader van de drie meisjes) werkzaam bij de spoorwegen (maar niet als spoorwegwachter in Nieuwstadt). Deze Frans op zijn beurt kreeg tien kinderen waarvan er twee bij de spoorwegen in dienst gingen. Jacob, de oudste zoon van Frans, komen we later in Wachtpost 30 nog tegen als vader van de drie meisjes.

Vanaf 30 januari 1902 woonde ook het uit Mönchengladbach afkomstige gezin van Peter Joseph Paulus en Antoinette Henriette Francisca Motké in Wachtpost 30; zij hadden toen nog slechts één kind. Met ingang van 1 februari 1902 was Peter Joseph aangesteld als hulpspoorwegwerker in ploeg 17 op het traject tussen Beek-Elsloo en Roermond en Antoinette als hulpspoorwegwachteres op Wachtpost 30. Peter Joseph werd met ingang van 26 februari 1905 bevorderd tot spoorwegwerker. Antoinette zou na het overlijden van haar man (20-4-1911) en tijdens haar huwelijk met de spoorwegwerker Theodor van Neer in funktie blijven, tot 29 juli 1916 als hulpspoorwegwachteres op Wachtpost 30 en aansluitend op Wachtpost 28 (Op de Munnik, eveneens in Nieuwstadt) tot 26 april 1919 als hulpspoorwegwachteres en tot 16 augustus 1924 als spoorwegwachteres. Antoinette kreeg op 17 augustus 1924 eervol ontslag met levenslange uitkering wegens invaliditeit.

Op Wachtpost 30 werd Maria Catharina Aben met ingang van 30 juli 1916 hulpspoorwegwachteres. Zij was samen met haar man Jan Mattheij afkomstig uit Grubbenvorst en hij was per gelijke datum benoemd tot ploegbaas van ploeg 17. Op 27 april 1919 werd Maria Catharina bevorderd tot spoorwegwachteres op Wachtpost 30. Nadat haar man op 22 november 1923 was overleden, werd Maria Catharina op 25 november 1924 op nonactiviteit gezet en kreeg zij op 1 november 1925 eervol ontslag met pensioen.

Nicolaas van der Burgt was op 1 november 1923 als spoorwegwerker overgeplaatst naar ploeg 20 en kwam op 7 december 1923 met zijn vrouw Helena Joanna Küppers in Nieuwstadt wonen; tussen 7 december 1923 en 23 maart 1924 verhuisden zij van van de Rijksweg naar de woning van Wachtpost 30. Zij vertrokken al op 6 april 1926 weer naar Deurne.

Het gezin van de zusjes Hamers - Jacob Hamers met vrouw, twee zonen en drie dochters - kwam op 4 mei 1926 vanuit Heerlen naar de Wachtpost 30 in Nieuwstadt. Jacob werd daar tot 30 april 1949 vermeld als spoorwegwachter {volgens het al eerder genoemde personeelsregister}. Daarna verhuisde het gezin naar Geleen. Hieruit moeten we concluderen dat de hierboven afgedrukte foto dateert van vóór 30 april 1949.

Niet duidelijk is hoe de wachtpostfunctie is onderhouden in de periodes van 25 november 1924 tot 3 mei 1926, aangezien we uit die periode de registratie missen van een persoon in de functie van (hulp)spoorwegwachter(es).

Of het komt door de langdurige aanwezigheid van het gezin van Jacobus Hamers (1865-1902) als eerste bewoners en/of door de laatste bewoner (diens kleinzoon) Jacob Hamers (1926-1949), feit is dat de oudere inwoners van Nieuwstadt zich niet Wachpost 30 maar juist wel de Wachtpost van Hamers herinneren.

In het bovenstaande zijn slechts de hoogst noodzakelijke genealogische gegevens vermeld. Voor hen die geïnteresseerd zijn in meer genealogische details over de familie Hamers, verwijzen wij naar de vele publicaties van Nico Hamers, de Hamers-kenner bij uitstek. Met betrekking tot de hier genoemde Hamers-gezinnen verwijzen wij heel specifiek naar het artikel 'De wachtpost van Hamers te Nieuwstadt' door Nico Hamers gepubliceerd in de Hamers Bundel 2011 op pagina 35-41. Dat artikel, waaraan ik indertijd met veel plezier mijn medewerking heb verleend, is ook samengesteld  naar aanleiding van dezelfde foto maar is meer gericht op familiegegevens. 

Bronnen:
- Registers van de Burgerlijke Stand van Nieuwstadt
- Bevolkingsregisters van Nieuwstadt
- Personeelsregister van de Spoorwegen

Maart 2015 / Piet van Hoof